Кең-Булуң айылы жөнүндө маалымат

Кең-Булуң — Кыргыз Республикасынын Чүй облусуна караштуу Ысык-Ата районунун айылы. Ал ошол эле наамдагы айылдык аймактын административдик борбору болуп эсептелет. Айыл 1921-жылы негизделген.

География

Кең-Булуң айылы Чүй дарыясынан түштүк тарапта, Казакстан менен мамлекеттик чек арага жакын жайгашкан. Райондун борбору болгон Кант шаарынан болжол менен 20 чакырым чыгышта орун алган. Айыл деңиз деңгээлинен 728 метр бийиктикте жайгашкан.

Калкы

2023-жылдын башында Кең-Булуң айылынын калкы 3 885 адамды түзгөн. Калктын өсүшү акыркы ондогон жылда туруктуу жүрүп келет:

2009 — 2 927 адам
2014 — 3 411 адам
2015 — 3 458 адам
2020 — 3 687 адам
2021 — 3 741 адам
2023 — 3 885 адам

Инфраструктура жана социалдык шарттар

Айылда билим берүү жана маданий тармакка өзгөчө көңүл бурулган. Кең-Булуңда орто мектеп, китепкана жана маданият үйү иштеп, жашоочуларга билим алуу жана маданий иш-чараларга катышуу мүмкүнчүлүгүн берет. Айылда соода жайлары жана тейлөө кызматтары бар.

Демек, айылдагы билим берүү мекемелери жалпы Ысык-Ата району боюнча 54 мектептин жана 36 бала бакчанын бир бөлүгү болуп эсептелет. Райондогу балдар бакчаларында 4 345 бала тарбияланса, анын ичинен 280 бала жеке менчик бакчаларга барат.

Саламаттык сактоо тармагында айылдык аймакта жана район ичинде фельдшердик-акушердик пункттар (ФАПтар) жана үй-бүлөлүк дарыгерлер тобунун имараттары иштеп турат. Акыркы жылдары жаңы 4 ФАП жана 2 дарыгерлер тобу ачылып, жалпы 60,6 млн сомдук долбоор ишке ашырылган.

Транспорттук инфраструктура жагынан да оңдоп-түзөө иштери жүргүзүлүп келет. Район боюнча акыркы жылдары 27 км жолго асфальт төшөлүп жана шагыл салуу, тегиздөө жумуштары аткарылган. Кең-Булуң айылы ушул иш-чаралардын бир бөлүгү катары жол шарттарын жакшыртууда.

Кең-Булуң айыл аймагы

Кең-Булуң айылдык аймагына бир нече айылдар кирет:

Кең-Булуң (борбор айыл)
Ивановка, Ст. Ивановка, Садовое, Кен-Булун, Дружба, Чолпон, Гидростроитель айылдары кирет, жалпы калкы – 26 977 адам.

Жыйынтык

Кең-Булуң айылы Ысык-Ата районундагы маанилүү калктуу конуштардын бири. Айыл өзүнүн тарыхы, билим берүү жана маданий жайлары, калктын өсүшү жана инфраструктурасынын өнүгүүсү менен айырмаланат. Тургундары негизинен дыйканчылык, багбанчылык жана мал чарбачылыгы менен алектенишет. Айылдык аймактын курамына кирген кошуна айылдар менен бирдикте Кең-Булуң социалдык жана экономикалык жактан туруктуу өнүгүп жаткан конуш катары белгилүү.

Кең-Булуң айылынын айланасындагы кооз жана кызыктуу жерлер

Кең-Булуң айылынын айланасындагы кооз жана кызыктуу жерлер табигый жана маданий жактан бай. Айылдын аймагында жана анын чектеринде бир нече белгилүү жана кызыктуу жерлер жайгашкан:

1. Джасыл-Кёль (Жасылкөл) тоо көлү

Жайгашкан жери: Чүй облусунун түндүк бөлүгүндө, Күңгөй-Ала-Тоо жана Заилийский Ала-Тоо тоо кыркаларынын ортосунда.
Бийиктиги: Деңиз деңгээлинен 3 116,8 метр бийиктикте.
Касиети: Тоо көлү альпий алагуу чөптөрү, эдельвейс жана примула сыяктуу өсүмдүктөргө бай. Көлдүн айланасындагы тоо кыркаларында ласкалар жана уларлар сыяктуу жаныбарлар жашайт.
Туризм: Көлгө жетүү үчүн пешеходдук маршруттар бар, алар Иссык-Көлгө жана Чилик, Чоң-Кемин өрөөндөрүнө алып барат.

2. Кулун тоо көлү

Жайгашкан жери: Ош облусунун Кулунатинский мамлекеттик коругунун аймагында, Фергана тоо кыркаларында.
Бийиктиги: Деңиз деңгээлинен 2 856 метр бийиктикте.
Касиети: Көлдүн узундугу 4,6 км, туурасы 700 метр. Суусу таза жана тунук, тереңдиги 91 метрге чейин жетет. Көлдүн айланасында арча жана сосна дарактары өсөт.
Тарыхый мааниси: Местные легенды говорят, что озеро появилось из-за слёз кобылы Сур Бээ, которая спасала своего жеребёнка от волков.

3. Кулунатинский мамлекеттик коругу

Жайгашкан жери: Ош облусунун Кара-Кулжа районунда.
Аянты: 24 510 гектар.
Касиети: Арчалуу жана токойлуу аймак, бай флора жана фаунага ээ. Корукта ар кандай жаныбарлар жана өсүмдүктөрдүн түрлөрү жашайт.
Максаты: Биоалуулулукту сактоо, арчалуу жана токойлуу аймактарды коргоо, биологиялык ресурстарды сактоо.

4. Ыйык жерлер жана тарыхый эстеликтер

Таштар-Ата тоосу: Бишкектин тоо этектеринде жайгашкан. Искендер (Александр Македонский) жана Амир Тимур бул жерден өткөн. Алгач дербиштер, кийинчирээк мусулмандар дуба кылган жер болгон.
Кегети айылынын шаркыратмалары: Кегети айылынын аймагында шаркыратмалар жайгашкан. Бул жерлерге элдер сыйынышып, дуба кылышкан.

Кең‑Булуң боюнча визуалдык саякат

Кең‑Булуңдун кооздугуна күбө болуңуз

зыярат кылуу үчүн жерлер

Табигый керемет

Кең-Булуң айылынын айланасындагы зыярат кылууга ылайыктуу жерлер

Кең-Булуң айылынын аймагында жана анын чектеринде бир нече зыярат кылууга ылайыктуу жерлер жайгашкан. Бул жерлердин көпчүлүгү табигый кооздугу жана тарыхый мааниси менен айырмаланат.

1. Карасай ата жана Кыздын ордосу

Жайгашкан жери: Кең-Булуң айылынын чыгыш тарабында.
Тарыхый мааниси: Карасай ата жана анын кызынын ордосу катары белгилүү. Бул жерге зыярат кылуу үчүн көпчүлүк адамдар мал союп, бата кылып, куран окушат.
Касиети: Бул жердин касиети күчтүү деп эсептелет, айрыкча оорудан айыгуу жана бала сурап келгендер үчүн.

2. Ак-Бата мазары

Жайгашкан жери: Кең-Булуң айылынын түштүк тарабында.
Тарыхый мааниси: Ак-Бата мазары — ыйык жана күчтүү деп эсептелген жерлердин бири. Бул жерге зыярат кылуу үчүн көпчүлүк адамдар бата кылып, куран окушат.
Касиети: Бул жердин касиети күчтүү деп эсептелет, айрыкча оорудан айыгуу жана бала сурап келгендер үчүн.

3. Кең-Булуң айылынын жанындагы булактар

Жайгашкан жери: Кең-Булуң айылынын айланасындагы тоо этектеринде.
Тарыхый мааниси: Бул булактар табигый жана таза суусу менен белгилүү. Айрыкча жаз жана жай айларында адамдар бул жерлерге келип, суу ичишет жана эс алышат.
Касиети: Бул булактардын суусу ден соолукка пайдалуу деп эсептелет.

4. Кең-Булуң айылынын жанындагы тоо кыркалары

Жайгашкан жери: Кең-Булуң айылынын айланасындагы тоо кыркалары.
Тарыхый мааниси: Бул жерлер табигый кооздугу жана тынчтыгы менен белгилүү. Айрыкча эс алуу жана медитация үчүн ылайыктуу.
Касиети: Бул жерлердин касиети тынчтык жана эс алуу деп эсептелет.

Көбүрөөк билүү